Een stressreactie komt onbewust op gang. Maar de bijbehorende stress symptomen kun je bewust waarnemen. Tenminste: als de situatie het toe laat. Is dat het geval? Dan is de fysieke stressreactie waarschijnlijk overtrokken. Die constatering kan je al helpen om de stress symptomen af te laten nemen.
Zodra een stressreactie wordt geactiveerd, komen stresshormonen zoals adrenaline en cortisol vrij. Ook wordt het ‘gaspedaal’ van je autonome zenuwstelsel ingetrapt. Dit sympathische zenuwstelsel maakt je lichaam klaar voor actie: je hartslag wordt hoger, je ademhaling sneller en je bloeddruk stijgt. Deze onbewuste processen worden in een splitsecond op gang gebracht. Je brein registreert een bepaalde vorm van dreiging voordat je het zelf doorhebt.
Is er daadwerkelijk reden voor stress? Dan rem je natuurlijk eerst even af voordat je op de auto voor je botst. Zodra je veilig en zonder schade tot stilstand bent gekomen, voel je waarschijnlijk je hart in keel bonzen. Daarna hoor je ineens hoe snel je ademhaalt of misschien zelfs even uit moet hijgen. Overduidelijke stress symptomen die je dus naderhand registreert. Als de dreiging voorbij is, trapt je lichaam weer op de rem: het parasympathische zenuwstelsel.
Stress is een zeer complex mechanisme. Zowel in de totstandkoming als uiting ervan. Er zijn uiteenlopende stress symptomen, die in meer of mindere mate waarneembaar zijn. Daarom is elke stressreactie uniek. Het dient zich niet altijd zo overduidelijk aan als in bovenstaand voorbeeld over een nadere botsing. Gemiddeld registreert een smartwatch zo’n 30 stressmomenten per dag. En dat zijn echt niet allemaal bijna-botsingen. De stress symptomen zijn zo subtiel dat je ze niet eens opmerkt.
Ook zonder dat je het merkt kan je hartslag hoger of ademhaling sneller zijn dan nodig. Zolang je lichaam ook direct weer herstelt van een stressmoment is er niks aan de hand. Maar als een stressreactie aanblijft of zelfs chronisch wordt, kun je er last van gaan krijgen. Bijvoorbeeld in de vorm van gedrag, gevoel of gedachten. Je wordt bijvoorbeeld prikkelbaar, opgejaagd, gespannen, angstig, gefrustreerd, eenzaam, afgeleid, vergeetachtig of bezorgd.
Als je stress symptomen bewust of onbewust negeert en tussendoor niet herstelt van stressreacties, kan dat leiden tot gezondheidsproblemen. Vermoeidheid bijvoorbeeld. Doordat je zenuwstelsel overprikkeld is slaap je namelijk minder of slechter. Zonder goede nachtrust herstelt je lichaam ook minder goed, waardoor je lichaam overbelast raakt en je allerlei fysieke klachten kunt krijgen.
Ook het stresshormoon cortisol kan uiteindelijk leiden tot klachten zoals overgewicht, geheugenverlies en hart- en vaatziekten. Op mentaal gebied heeft een te hoge cortisolspiegel ook gevolgen, omdat het ‘gelukshormonen’ onderdrukt. Uiteindelijk ontstaat er een negatieve spiraal waarin stress leidt tot nog meer stress. En dat is een patroon dat je wilt voorkomen of doorbreken, door stress symptomen tijdig waar te nemen.