Stress kampt met een imagoprobleem. Het fenomeen komt vooral ter sprake binnen een negatieve context. ‘Ik voel me gestresst’ of ‘daar krijg ik echt stress van’ zijn sprekende voorbeelden. Je hoort nooit dat iemand ‘heerlijk heeft lopen stressen’. Terwijl stress ons dagelijks tot grote hoogten doet stijgen. Zolang we er maar bewust mee om gaan.
Als overlevingsmechanisme loopt stress al een behoorlijk poosje mee. Pak ‘m beetje zo’n 500 miljoen jaar. Stress is namelijk onderdeel van ons oerbrein. Dat ook de hartslag, ademhaling en instincten regelt. In de loop van de tijd is ons brein uitgebreid met het zoogdierenbrein (limbisch systeem) en mensenbrein (neocortex). Hierdoor kunnen we naast overleven inmiddels ook voelen en denken.
Door de eeuwen heen heeft onze vecht-of-vluchtreactie een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt. Oorspronkelijk was overleven een prestatie op zich. Tegenwoordig zal je met ‘senior overlever’ op je CV weinig indruk maken. Presteren heeft in de 21e eeuw vormen aangenomen, die we zelfs onze eigen ouders niet meer aan het verstand kunnen brengen. Laat staan dat ons oerbrein het nog bij kan benen.
In letterlijke zin is vechten, vluchten of bevriezen steeds minder noodzakelijk geworden. Maar figuurlijk schakelen we aan de lopende band tussen deze reacties. Door onophoudelijk door te werken, werk te ontlopen of uiteindelijk zelfs vast te lopen. Nog steeds functioneert ons oerbrein instinctief, maar door de samenwerking met het limbisch systeem en de neocortex is de manier waarop we reageren uitermate complex geworden.
Zo zijn we inmiddels in staat om voor een naderende deadline dezelfde stressreactie op te roepen als voor een naderende cheeta. Daarvoor hebben we ons brein getraind op een manier die machine learning doet verbleken. En dat hebben we te danken aan één ongrijpbare variabele: emotie. Gevormd door de amygdala in ons zoogdierenbrein. Vaak gebaseerd op emotionele herinneringen die in veel gevallen helaas negatief zijn.
Dus: op basis van negatieve herinneringen zorgt ons brein ervoor dat we ongemerkt in de stress schieten. Terwijl we inmiddels ook uitgerust zijn met een neocortex, waarmee we die stressreactie kunnen waarnemen en plaatsen. Doen we dat niet? Dan gaan we (onbewust) mee in de negatieve stressrespons, versterken we de lichamelijk impact ervan en wordt de emotionele herinnering nog dieper ingebrand. Geen fijn vooruitzicht, toch?
Daarom is het tijd om bewuster met stress om te gaan. Want je kunt net zo goed profiteren van de aandacht en energie die stress te bieden heeft. Het is namelijk niets meer of minder dan een fysieke reactie die je lichaam in staat stelt om te presteren. Niet alleen meer om te overleven, maar ook om iets neer te zetten waar je voldoening uit haalt. Eustress: de tegenhanger van distress die je niet uitput maar aandrijft.